Deze vraag sluit namelijk goed aan op het doel van het KDB project namelijk bijdragen aan de realisatie van een schone, rendabele en natuurinclusieve bollenteelt. In de gesprekken werd geïnventariseerd in welke maatregelen de meeste interesse uitging; maatregelen bij de sloot, in de bodem of op het perceel. De voorkeur ging uit naar met name maatregelen in de bodem. Er waren een aantal telers die al maatregelen hadden getroffen om de biodiversiteit te verhogen. Daarmee gaan we verder in gesprek om te leren van hun ervaringen en te bespreken hoe we dit met andere telers kunnen delen.
De kennis opgedaan uit het Demoveld Bollenstreek, studentenonderzoek en Regiocertificering komen samen in het Kennisplatform Duurzame Bollenstreek. Alles met het oog op het ontwikkelen van een schone, rendabele en natuurinclusieve bollenteelt.
Dit project wordt medegefinancierd door de Europese Unie en provincie Zuid-Holland.
In goed bezochte bijeenkomst bij Unmanned Valley gaf Tamme van der Wal (van Aerovision) een overzicht van de ontwikkelingen. Door verschillende lagen van data op elkaar te leggen ontstaat een beeld van de bemesting, de groei en de te verwachte oogst van broccoli op een perceel. Maar ook: hoe kom je tot een gesloten systeem: van herkenning tot handelingen (via een taakkaart op een werktuig) naar terugkoppeling (wat heb ik dan aan bemesting gegeven of aan onkruid weggehaald?) en wat is het effect ervan?
Resultaten RS4F
Walter Kort (van Unmanned Valley) deelde de resultaten van RS2 . Botrytisherkenning (en voorspelling) is nog niet mogelijk. Wat wel duidelijk is geworden: dat de combinatie van sensoren (bladvochtigheid, windrichting) en drone- en spacetechnologie een logische is. En in de tussentijd is ook duidelijk geworden dat een aantal telers staat te popelen om nieuwe technologie toe te passen, maar het werken ermee begeleiding nodig heeft door een onafhankelijke partij en daarbij nieuwe manieren van leren en innoveren.
Samenwerking
Deze slotbijeenkomst hebben we gecombineerd met Ondernemers in de Lead van Keukenhof. In de groepsdiscussies hebben we opgehaald welke behoeften er zijn om verder te kunnen gaan met nieuwe technologie. Dit wordt de komende tijd verwerkt. De eerste indruk: vooral de behoefte om hier praktijkgericht mee aan de slag te gaan op de bedrijven. Het was een avond met nieuwe verbindingen, veel vragen en dus ook betrokkenheid.
De aanvraag Remote Sensing die door de RegioDeal is goedgekeurd, is ingediend door EBDB, UMV en NL Space Campus. Dus zonder Keukenhof en Greenport Duin- en Bollenstreek. Remote Sensing gaat nu door met de ziekteherkenning en governance vraagstukken (van wie is de data etc). Keukenhof en Greenport Duin- en Bollenstreek willen daarnaast een initiatief opzetten met een ‘klasje’ van telers die worstelen met de vraag ‘Ik heb een drone en nu?’.
In deze bijeenkomst, die door Greenport Duin- en Bollenstreek werd georganiseerd bij JUB Holland in Noordwijkerhout, kwamen verschillende betrokken partijen samen, waaronder lokale bestuurders, kwekers, gemeenten, bewoners, Bloemencorso Bollenstreek, provincie Zuid-Holland en KAVB.
In het gesprek kwam naar voren Regiocertificering: het initiatief waarbij kwekers zich inzetten voor verduurzaming, met aandacht voor water- en bodemgezondheid en biodiversiteit, en hierover actief in gesprek gaan met de omgeving. De centrale vraag die speelt is: hoe werk je samen aan een schone en aantrekkelijke sector en leefomgeving en streek? En wat verstaan we eigenlijk onder ‘schoon’?
Positief, wel versnelling gewenst
Bewoners staan positief tegenover dit initiatief, maar geven aan behoefte te hebben aan meer transparantie en controleerbaarheid. Daarnaast zien zij graag een versnelling in het aantal telers dat deelneemt aan deze verduurzamingsslag. De inspanningen van partijen zoals WAM Pennings en JUB Holland worden erkend en gewaardeerd. Tegelijkertijd vinden bewoners dat ook gemeenten zich nadrukkelijker achter dit initiatief moeten scharen.
Wat opviel in alle gesprekken, is dat iedereen op zijn of haar eigen manier al bezig is met verduurzaming van de sector. Dit mag echter nog zichtbaarder worden gemaakt. Deze inspanningen dragen bij aan een mooie en toekomstbestendige Bollenstreek.
Maarten Prins, programmamanager Greenport Duin- en Bollenstreek: “We blijven beelden delen, verwachtingen uitspreken – want wat is een schone sloot en hoeveel kikkers willen we dan in die sloot – en met elkaar in gesprek. Alle deelnemers waren positief over dit gesprek en dit bevestigt ons in deze aanpak.”
Bezoek stekersdagen Bloemencorso Bollenstreek
De Ombudsman luisterde naar de verschillende perspectieven en stelde vragen over de rol van de overheid en het betrekken van bewoners. Na het bezoek bracht de groep een bezoek aan de naar verse bloemen geurende hallen van JUB Holland waar op dat moment de stekersdagen van Bloemencorso Bollenstreek in volle gang waren. Dit gaf een mooi inkijkje in het Bloemencorso Bollenstreek, waar je grote sociale en culturele waarde van de sierteelt in de streek voelt (of merkt).
Gezonde bodem begint bij een sectoroverstijgende aanpak
Binnen de PPS lag de focus op één duidelijke overtuiging: duurzame bollenteelt begint bij een gezonde bodem én alle bodemgebruikers moeten daaraan bijdragen. Daarom ontwikkelden de projectpartners kennis en praktische tools voor integraal bodembeheer, met speciale aandacht voor het beheersen van aaltjes. Tijdens de eindmeeting presenteerden zij de uitgevoerde onderzoeken, de belangrijkste inzichten en concrete aanknopingspunten voor vervolg.
Van visie naar praktijk
Bernd Feenstra (KAVB) gaf tijdens de opening aan dat de beeldvorming over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen aangeeft dat het beter moet (ookal worden er al minder middelen gebruikt t.o.v. 2011). Hier wordt in Toekomst Bollenvak aan gewerkt.
Het belangrijkste resultaat van PPS Bollen@Bodem en Aaltjes is dat er een sectoroverstijgende aanpak nodig is voor duurzaam bodemgebruik. Een aaltje kan namelijk zowel in een akkerbouwgewas als in een bollenteelt schade veroorzaken. In het project is daarom samengewerkt tussen sectoren en was er een goede samenwerking tussen partners en onderzoekers. Binnen deze PPS zijn ook trainingen georganiseerd voor erfbetreders. Dit is belangrijk om meer begrip te krijgen over hoe duurzaam bodemgebruik in de praktijk werkt.
Samenwerken tussen huurders en verhuurders begint met een goed gesprek aan de keukentafel en daarvoor is een checklist ontwikkeld. Om goed samen te werken moet data gedeeld worden met alle gebruikers van een perceel, maar data delen is nog niet zo makkelijk. Het bodemkwaliteitsplan kan een tool zijn voor een meer integrale aanpak van het bouwplan van het perceel.
Paneldiscussie
Tijdens de paneldiscussie kwam naar voren dat de huidige praktijk rondom verhuur van percelen niet toekomstbestendig is. In Nederland is het areaal te klein om het slecht te beheren. Daarom zijn nieuwe en aangepaste afspraken (o.b.v. van deze PPS) tussen huurder-verhuurder essentieel.
“Het was een interessante bijeenkomst waarbij er nog genoeg stappen te nemen zijn om de aaltjes te beheersen op een manier die passend is. Samen vooruit dus.”
Focus op aaltjes en toekomst
Na de lunch richtten de sprekers zich op de praktische aanpak van aaltjes. Ze bespraken onder andere inundatie en de aanpak van Trichodoridenproblematiek in de praktijk. Inundatie heeft niet alleen effect op plantenparasitaire aaltjes, maar ook op vrijlevende aaltjes en schimmel/bacterie verhoudingen. Daarbij lijkt het aaltjes P.anemones niet alleen een probleem te zijn voor lelie, maar ook kunnen gewassen in de rotatie het aaltje vermeerderen. Dus een goed bouwplan is essentieel voor de beheersing van P. anemones, maar er is meer kennis nodig om te weten welke gewassen er gekozen moeten worden voor het bouwplan.
Samen vooruit
Tijdens de afsluitende interactieve ‘nu-wat?’-sessie keken deelnemers samen vooruit. Ze verkenden welke stappen nodig zijn om de sector verder te versterken en bouwden zo een brug tussen de afronding van het project en het vervolg. Daarbij kwam unaniem naar voren dat er meer kennis nodig is over trichodoriden om de schade van deze groep aaltjes zo veel mogelijk te beperken, maar ook moet voorkomen worden dat stengelaaltje de nieuwe galmijt wordt.
“Met deze borden krijgt het initiatief nog meer gezicht in de regio. Bewoners en bezoekers zien waar kwekers in de Duin- en Bollenstreek voor staan én aan werken.”
De borden maken Regiocertificering zichtbaar én herkenbaar. Ze nodigen uit tot gesprek en bieden toegang tot meer informatie. Via de QR-code komen geïnteresseerden op de speciale webpagina met een overzicht van deelnemende kwekers. Staat jouw bedrijf nog niet op deze pagina, maar wil je wel vermeld worden? Stuur je bedrijfsnaam en adres naar esther@0o3dtqcgqkk.preview.infomaniak.website.
Samen werken we met deze en andere communicatie-uitingen aan herkenbaarheid, vertrouwen en verbinding in de regio.
De eerste resultaten van de waardplantstatusproef met Paratrichodorus anemones die in 2024 in Ens is uitgevoerd, is beschikbaar (klik hier). Dit is nog geen officieel rapport en het delen van deze resultaten belangrijk, zodat het meegenomen kan worden bij de advisering van groenbemesters.
Dit jaar is er een vervolgproef ingezet om de combinatie van voorvrucht en aaltjesdichtheid op lelies te bestuderen. Op dinsdag 2 september 2025 zijn jullie uitgenodigd om de proef te komen bekijken. Aanmelden kan via deze link: https://forms.gle/sbfMjk3S6B77Yk3j9
Best4Soil
De Best4Soil website is aangepast met bollengewassen. Bij open dagen viel het de onderzoekers op dat de telers weinig bekend waren met de website van Best4Soil. Daarom hebben we een flyer gemaakt die bijvoorbeeld bij open dagen gedeeld kan worden met telers of andere geïnteresseerden.
Trainingsdag in Vredepeel op vrijdaga 31 oktober 2025
Op vrijdag 31 oktober van 9-16 uur wordt er een trainings-dag georganiseerd voor de adviseurs van CNB/ Agrifirm en FarmPlus. In Vredepeel liggen proeven met groenbemesters die in oktober interessant zijn om te bekijken. Daarnaast ligt er ook een langjarige ICM-veldproef van de PPS Akkerbouw op Zand (AoZ). Onkruidbestrijding is een knelpunt waaraan veel aandacht wordt besteed. De AoZ aanpak is ook relevant voor de lelieteelt op de dekzandgronden. Vanwege de link met de lelieteelt organiseren we deze dag te Vredepeel.
De volgende thema’s worden behandeld:
Thema 1: Resultaten PPS: resultaten aaltjesproeven en witte vlekken, BKP en samenwerken Thema 2: PPS groenbemesters (bezoek proefveld) Thema 3: ICM aanpak op de dekzandgronden (bezoek proefveld PPS Akkerbouw op Zand) Thema 4: Onkruidbeheersing eruit gelicht.
Agenda 2025
Augustus
29 augustus ROL Open Dag Lelie
September
2 september Kijkmoment veldproef EnsRapport data delen
Oktober
Rapport samenwerkingRapport praktijkervaring inundatieRapport resultaten inundatieproevenRapport effect inundatie op schadelijk en gunstig bodemleven31 oktober Trainingsdag adviseurs
November
6 november Stuurgroep overleg
December
Rapport veldproeven beheersmaatregelen P. anemones
Januari/februari
Rapport bodemkwaliteitsplan – Workshops voor telers
